کاغذباد

 شما چه قدر صبور وچه قدر خشم آگین                     حضورتان چو تلاقی صخره با دریاست

شما:مردم ایران

خشم آگین:خشمگین صبور وخشمگین:تضاد ونوعی پارادوکس

تلاقی:برخورد، به هم رسیدن(اهمیت املایی دارد)

صخره:نماد« صبر و پایداری»

دریا:(در اینجا) نماد «خشم و تلاطم » ،«سختی ها حوادث مشکلات»

آرایه ی دف و نشر مرتب :[الف1:صبور /لف2:خشم آگین/نشر1:صخره/نشر2:دریا]

آرایه ی تشبیه مرکب:

مشبه:به هم آمیختگی صبرو خشم شما/مشبه به:برخورد صخره ودریا/وجه شبه به هم  آمیختگی یک چیز آرام و یک چیز نا آرام /ادات چو 

معنی: شما در عین صبر و مقاومت چه قدر (در برابر دشمن) خشمگین و نآرام هستید. و این حضور شما مثل بر خورد صخره با دریاست.

مفهوم :صبر و پایداری ملت ایران در عین مبارزه ی خشمگینانه با دشمن

    به استواری معیار تازه بخشیدید                   شما نه مثل دماوند او به مثل شماست

معیار:وسیله ی سنجش، اندازه، مقیاس

دماوند:نماد« استواری و پایداری و بلندی (سرافرازی)»

شما نه مثل دماوند:تشبیه (مشبه :شما/مشبه به: دماوند)

مرجع« او» : دماوند دستور تاریخی (کاربد ضمیر شخصی برای غیر انسان)

آرایه ی تشبیه : دماوند:مشبه/شما: مشبه به/ پایداری:وجه شبه/مثل: ادات تشبیه

مصراع دوم:آرایه ی« عکس »(قلب)

معنی: شما معیار استواری را تغییر دادند (تا به حال دماوند نماد استواری بود) اکنون شما نماد استواری واستقامت هستید(دماوند که خود سمبل پایداری است این استواری را از شما وام  گرفته است)

مفهوم: استواری و مقاومت مردم ایران

بیا که از همه ی دشت ها سوال کنیم               کدام قله چنین سرافراز و پا برجاست؟

دشت ها :مجاز از ملت ها

قله:{ 1- نماد پایداری و سر بلندی

     { 2- استعاره ی مصرحه از« ملت ایران»

سرافراز: کنایه از« پر افتخار»پابرجا: کنایه « پایدار»

قله و دشت:تناسب

مصراع دوم: استفهام انکاری

معنی:بیا تا از همه ی ملت ها سوال کنیم که کدامین ملت مثل مردم ایران این چنین سرافراز و پایدار است

مفهوم: پایداری و عظمت ملت ایران

           به یک کرامت آبی نگاه دوخته اید                    کدام پنجره این گونه باز سوی خداست؟

کرامت:بخشش بزرگی جوان مردی

کرامت آبی:1- حس آمیزی

              2- (توضیحات 2)  منظور آسمان است

             3-آسمان مظهر« بخشندگی مادی و معنوی »و نماد« پاکی وقداست »است

            4- شاعر ملت مسلمان ایران را چشم دوخته به لطف و رحمت الهی می داند

نگاه دوختن: کنایه از «منتظر و امیدوار بودن»

پنجره:استعاره ی مصرحه از« چشم»/ پنجره نماد« ارتباط»

باز بودن پنجره: کنایه از راه یافتن ارتباط داشتن

معنی: (ای ملت ایران)شما به لطف و رحمت الهی امیدوارید.کدامین پنجره (چشم)مانند چشمان شماست که این گونه چشم دوخته و منتظر لطف و رحمت الهی است

مفهوم: وسعت دید و ایمان و توکل ملت ایران

        میان معرکه لبخند می زنید به عشق        حماسه چون به غزل ختم می شود زیباست

معرکه:میدان جنگ

در معرکه به عشق لبخند زدن:کنایه از «عاشقانه جنگیدن و جان فدا کردن در راه معشوق»

عشق:استعاره مکنیه، تشخیص

حماسه: ایهام تناسب:1-دلاوری وشجاعت (که حضور دارد)

                               2-نوع ادبی که با غزل تناسب  دارد

غزل:ایهام تناسب:1- عشق بازی سخنان عاشقانه گفتن

                      2- قالب شعری« غزل »که با حماسه تناسب دارد

نوعی لف و نشر مرتب:لف 1:معرکه/لف2:لبخند زدن به عشق/نشر 1:حماسه/نشر2 :غزل

بیت دارای نوعی «اسلوب معادله » است

تناسب:حماسه و غزل/حماسه و معرکه /غزل و عشق

معنی:در میدان جنگ عاشقانه آماده ای فداکاری هستند.حماسه و دلاوری وقتی به غزل وعشق وعاشقی ختم می شود زیباست.

مفهوم: عاشق پیشگی و شجاعت را یک جا داشتن

    شما که اید؟صفی از گرسنگی و غرور                  که استقامت و خشم از نگاهتان پیداست

که اید:چه کسی هستید (شما :نهاد/که:مسند/اید:مخفف هستید فعل اسنادی)

که (مصراع اول): ضمیر پرسشی/که (مصراع دوم):حرف ربط وابسته ساز

گرسنگی و غرور:نوعی تناقض

گرسنگی:مجاز از« انسان های گرسنه»

غرور:مجاز از« انسا ن های مغرور و دارای مناعت طبع»

نگاه: مجاز از« وجود»

استقامت و خشم از نگاهت پیداست:جمله ی سه جزئی گذرا به مسند(استقامت:نهاد/خشم:نهاد معطوف/نگاه:متمم اسم/تان: مضاف الیه/ پیداست: مسند/است:فعل اسنادی)

معنی: شما در عین گرسنگی مغرور و سر بلند هستید و پایداری وخشم (در برابر دشمن)از نگاهتان مشهود است.

مفهوم:پایداری مناعت طبعو دشمن ستیزی

ارتباط معنایی دارد با:

     شما چه قدر صبور وچه قدر خشم آگین    حضورتان چو تلاقی صخره با دریاست

        اگر چه باغچه ها را کسی لگد کرده              ولی بهارفقط در تصرف گل هاست

باغچه ها:مجاز از« گل وگیاهان» و«گل وگیاهان »استعاره ی مصرحه از« شهر های ایران»

کسی :منظور« دشمن»

لگد کردن :کنایه از« ویران کردن نابودی»

بهار : استعاره ی مصرحه از« کشور ایران» :نماد از« آزادی و پیروزی»

تصرف:به دست آوردن مالک شدن کاری را با میل خود تغییر دادن

گل ها : استعاره ی مصرحه از« مردم دلاور ایران»

بهار فقط در تصرف گلهاست:جمله یسه جزئی اسنادی با متمم

بهار: نهاد/فقط:قید/درتصرف:متمم(جانشین مسند)/ گلها: مضاف الیه/است:فعل اسنادی)

باغچه و بهار وگل:تناسب

آرایه تلمیح:اشاره به خرابی شهرها در جریان جنگ تحمیلی

معنی: اگر چه دشمن شهر های ایران را ویران نموده ولی آزادی و پیروزی همچنان در دست مردم دلاور ایران است

مفهوم: اشاره به ویرانی ایران درجنگ ودر نهایت پیروزی ملت ایران

      تخلص غزلم چیست غیر نام شما؟                    زیمن نام شما خود زبان من گویاست

تخلص:نام شعری شاعر

تخلص و غزل:تناسب

شما:منظور« ملت ایران»

یمن: برکت، فرخندگی، خیر، مبارکی

زبان: مجاز از« کلام، بیان، سخن، شعر»مصراع اول:استفهام انکاری

بیت دارای نوعی «حسن تعلیل» است(شاعر علت گویایی خود را ذکر نام ملت ایران و از برکت آن می داند)

معنی:عنوان شعری(تخلص)من غیر از نام شما چیزی نیست. به برکت همین نام شماست که بیان و شعر وکلام من این گونه شیوا زیبا وگویاست

مفهوم:تعظیم وتکریم ملت بزرگوار ایران

ردیف:«است»واژگان قافیه:«شما، می خواست، دریا، شما، پابرجا، خدا، زیبا، پیدا، گل ها ، گویا»/حروف اصلی:« ا»/حروف الحافی ندارد/ قاعده ی 1

* قافیه شدن واژه ی« می خواست»(در مصراع دوم این غزل)از نظرپیشینیان عیب به شمار می آید و از دیدگاه معاصران عیب و ایراد تلقی نمی گردد

                                                         سجاده ی سبز

زکریا اخلاقی (متولد 1341) از شاعران انقلاب است. مجموعه ی شعر او با به عنوان تبسم های شرقی از توانایی اش در سرودن غزل حکایت  دارد . غزل های اخلاقی سرشار از مضامین مذهبی نگاه عارفانه و تصورهای بدیع است . در« غزل سجاده ی» نگاه عارفانه ی شاعر  به بهار و بهره گیری او از آیات و روایات به روشنی احساس احساس می شود.

                                                     سجاده ی سبز

       گل دفتر اسرار خداوند گشوده است             صحرا ورق تازه ای از پند گشوده است

قالب:غزل/محتوا:نگاه عارفانه به بهار/وزن عروضی:مفعول مفاعیل مفاعیل فعولن/بحر عروضی:هزج مثمن اخرب مکفوف مخذوف

اسرار: راز ها [اصرار: پافشاری]

دفتر اسرار: اضافه ی تشبیهی (اسرار:مشبه / دفتر :مشبه به)

دفتر گشودن:کنایه از« باز گو کردن تفسیر»

پند : استعاره ی مکنیه از« دفتر»

ورق گشودن:کنایه از« بازگو کردن و تفسیر»

تناسب: 1- گل و صحرا

         2- دفتر و ورق

گل و صحرا:استعاره ی مکنیه و تشخیص

معنی:گل بیانگر رازهای خداوندی است و صحرا با سبزه های خود به انسان پند  و اندرز می دهد

مفهوم: پدید ه های طبیعی(گل و صحرا)نشانگر خداوند هستند و به ما وجود خداوند را گوشزد می نمایند

        آیینه ی عریانی زیبای معانی است           این حجله ی سبز ی که خداوند گشوده است

عریانی: برهنگی در این جا کنایه از« وضوح، روشنی، خالص، زلال و آشکار بودن»

حجله:اتاق آراستن و مزین (برای عروس و داماد)(اهمیت املا یی دارد)

حجله ی سبز:استعاره ی مصرحه از« طبیعت زیبا و سر سبزبهاری»

آرایه تشبیه :حجله ی سبز: مشبه /آیینه ی معانی:مشبه به /بیانگر حقایق بودن وجه شبه)

آیینه و حجله: تناسب

واج آرایی: تکرار مصوت «   ِ-» ومصراع اول: مصوت « ا»

ردالقافیه : آوردن قافیه ی مصراع اول در مصراع چهارم (واژه ی «خداوند»)

معنی: این طبیعت  سر سبز همانند آیینه ی زیبایی است که خداوند در آن« معانی» و جلوه های زیبایی خلقت را آشکار به ما نشان می دهد

مفهوم: طبیعت بیانگر زیبایی ها و جلو ه ای الهی است

        شور سحر حشر اگر باورتان نیست             گل مصحف صد برگ به سوگند گشوده است

 شور :آشوب، فریاد وغوغا ،هیجان

سحر: صبح، بامداد

حشر: بر انگیختن، از نام های« روز قیامت »است/شور سحر حشر: غوغای صبح قیامت

مصحف:کتاب قران(یا هر کتاب آسمانی)(اهمیت املایی دارد)

مصحف صد برگ:استعاره ی مصرحه از« گلبرگ های گل»

خودآزمایی 2:تلمیح به حدیث پیامبر (ص):اذا رایتم الربیع فاکثروا ذکر النشور: هر گاه بهار را دیدید قیامت را فراوان یاد کنید

تناسب:1- مصحف و سوگند

         2- گل و برگ

         3- مصحف و برگ

گل :تشخیص

واج آرایی : تکرار صامت های« گ »و« در»

برگ : ایهام 1- ورق (کاغذ)

                2- برگ گل

معنی : اگر شور و غوغا ی روز قیامت را باور ندارید به گل بنگر ید که با گلبرگ هایش (که مانند کتاب آسمانی است )به حقیقت و معاد سوگند یاد کرده است

 مفهوم :گل وطبیعت وبهار نشامگر قیامت (معاد )هستند

          تقریر ادیبانه ی برهان معاد است              فصلی که نسیم از پی اسفند گشوده است

  تقریر : بیان  شرح

ادیبانه : زیبا،  هنری، ادبی

برهان معاد :دلیل برای اثبات  قیامت

فصل :آرایه ی ایهام 1- فصل بهار

                         2- بخش باب (قسمتی از کتاب )

از پی: به دنبال

آرایه ی تشبیه :فصل :مشبه /تقریر ادیبانه: مشبه به

فصل اسفند :تناسب

نسیم :استعاره ی مکنیه، تشخیص

اسفند: می تواند مجاز از« فصل زمستان »باشد

آرایه ی تلمیح:اشاره دارد به حدیث پیامبر (ص):« اذا رایتم الربیع  فاکثروا ذکر النشور»: هر گاه بهار را دیدید قیامت را فراوان یاد کنید( خود آزمایی 2)

واج آرایی : تکرار مصوت «  ِ-»

معنی :این فصل بهار  که نسیم جان بخش به دنبال اسفند  ماه (زمستان ) برای ما به ارمغان می اورد بیانی ادبی و هنرمندانه برا اثبات برهان معاد است(زیرا طبیعت منجمد و بی روح دوباره زنده وبا طراوت میگردد)                        

مفهوم: بهار یاداور قیامت است

ارتباط معنایی دارد با بیت قبل:

«شور سحر حشر اگر باورتان نیست /گل مصحف صد برگ به سوگند گشوده است»

         تفسیر لطیفی است ز پاکی دل کوه              این چشمه که از چشم دماوند گشوده است

تفسیر لطیف: حس آمیزی

تفسیر:شرح، بیان و توضیح

دل کوه :اضافه ی استعاری، تشخیص

واج آرایی: تکرار مصوت « ِ- » مصراع دوم (تکرارصامت « ش»)

چشمه:نماد« پاکی و طراوت»

چشم دماوند:اضافه ی استعاری و تشخیص

چشمه وچشم:جناس ناقص افزایشی واشتقاق

حسن تعلیل: دلیل جاری بودن چشمه از کوه را پاک دلی می داند واز نگاه دیگر=علت پاکی کوه را جاری شدن چشمه می داند که خود نماد« پاکی وپاکیزگی» است

تناسب:1- چشم ودل

         2- کوه و دماوند

        3- کوه وچشمه

چشمه :استعاره ی مصرحه از« اشک»

معنی : این چشمه یزلالی که از کوه دماوند جاری  است بیانی لطیف از پاک دل بودن (پاکیزگی) کوه است

مفهوم :زیبایی و طراوت و پاکیزگی طبیعت

       بر سجده یاحساس بنفشه است نشانی                سجاده ی سبز ی که الوند گشوده است

اضافه ی استعار ی(تشخیص):1- سجده ی احساس

احساس بنفشه

بنفشه :نام گلی  که به علت خمیدگی در اد ب فارسی نماد« انسان عابد  زاهد وسجده کننده ماست

سجاده: جا نماز

سجاده ی سبز:استعاره ی مصرحه از« سبزه ها و چمنزارها»

سجاده گشودن بنفشه:تشخیص و کنایه از« عبادت کردن» /سجده وسجاده: اشتقاق و جناس ناقص افزایشی

الوند:از رشته کوه های مهم ایران

در بیت رنگی از حسن تعلیل مشاهده می شود

واج ارایی: تکرار صامت « س»

معنی: چمنزار هایی که در دامنه ی کوه الوند روییدند هم چون سجاده ی سبزی است که برای سجده کردن و عبادت کردن و بنفشه ی عابد گسترش شده است

مفهوم:1- تمام پدپده های طبیعت در حال عبادت و نیایش  روردگار هستند

        2- اشاره به سر سبزی دامنه ی کوه الوند

ارتباط معنایی دارد با:

کنون که در چمن آ مد گل از عدم به وجود                     بنفشه  در قدم او نهاد سر به سجود

سرشار ز شیرینی شهد خوش خویش است        این غنچه که لب را به شکر خند گشوده است

شهد: شیره ی گل که بسیار شیرین است عسل

شکر خند:نعی تشبیه دارد (خندهای مثل شکر شیرین است )و نیز برخی از همکاران نوعی حس آمیزی در آن می بینند

شیرینی و شهد و شکر:تناسب

واج آرایی: تکرار صامت« ش» و مصوت«  ِ-»/غنچه : استعاره  ی مکنیه و تشخیص

لب به شکر خند  گشودن: کنایه از« شکوفا شدن»

حسن تعلیل : علت شکفتگی غنچه ،سرشار بودن از شهد و شیرینی است

معنی: این غنچه به این علت خنده ای شیرین  بر لب  دارد (شکوفا گشته است) که لبریز از شهد و شیرینی می باشد

مفهوم : زیبایی و طراوت طبیعت

  پاک است طرب نامه ی خوش بوی سلوکش          این گل که چنین چهره ی خرسند گشوده اش

طرب: شادی

طرب نامه: نامه ی شادی استعاره ی مصرحه از« گلبرگ های گل»

سلوک: طریق روش مراقبت ها و اعمالی که در مسیر رسیدن به خدا  انجام می دهد

مرجع« ش»( در« سلوکش»): گل

گل وخوش بو : تناسب

گل: استعاره ی مکنیه، تشخیص(شاعر، گل را  عارف  سالک می داند (توضیحات 3)و چون مشبه به (عارف) نیامده، استعاره ی مکنیه می باشد)

حسن تعلیل: شاعر علت شکوفایی و پاک  ولطیف بودن گلبرگ های گل را موفقیت آن در سیر و سلوکش می داند

چهره گشودن: کنایه از« شادمانی وشکوفایی»

معنی (توضیحات 3): شادابی و شکوفایی و عطر گل نشانه ی آن است که سیر وسلوک گل پاک و بی آلایش بوده است (شاعر گل را عارف سالکی می داند که در سیر وسلوکش موفق بوده است زیرا گلبرگ ها یش پاک و لطیف هستند

مفهوم: انسان های موفق در سلوک و عرفان، چهرهای شاد و خندان و خشنود دارند

ردیف:گشوده است/واژگان قافیه:« خداوند، پند، سوگند ، اسفند، دماوند، الوند ، شکر خند، خرسند»/حوف اصلی:« _ِ ند» /حروف الحاقی ندارد/ قاعده ی 2

خودآزمايي

          1- در بیت دوم شعر سجاده سبز منظور شاعر از حجله سبز چیست؟

طبیعت سر سبز بهاری

2-   پیامبر (ص) فرموده : اذا  رایتم الربیع فاکثروا ذکر النشور هر گاه  بهار را دیدید قیامت را فراوان یاد کنید این مفهوم در کدام ادبیات  سجاده ی سبز  دیده می شود؟

بیت سوم و چهارم

شور سحر حشر اگر باورتان نیست                گل مصحف صد برگ به سوگند گشوده است

تقریر ادیبانه ی برهان معاد است                   فصلی که نسیم از پی اسفند گشوده است

3- در ششمین  بیت شعر سجاده ی سبز بنفشه نماد چیست؟

صخره نماد استقامت و پایداری

دریا :نماد سختی ها خشم  حوادث  مشکلات

3-    بیت هشتم غزل آبی را توضیح دهید ؟

اگر چه باغچه ها را کسی لگد کرده                      ولی بهار فقط در تصرف گل هاست

هر چند که کشور ما را دشمن اشغال کرده و به مه آسیب رسانده  است آزادی و پیروزی نهایی هم چنان در دست مردم دلاور ایران است

4-    بیت زیر  از حافظ با کدام بیت  سجاده ی سبز  ارتباط معنایی دارد؟

کنون  که در چمن آمد گل از عدم به وجود                    بنفشه در قدم او نهاد سر به سجود

با بیت ششم:

بر سجده ی احساس بنقشه است نشانی         سجاده ی سبزی که به الوند گشوده است